برای خلاق بودن نیازی نیست همیشه انگیزه داشته باشیم

بعضی روزها انجام دادن کاری که دوستش داریم، از هر چیزی راحت‌تر به نظر می‌رسه. با اشتیاق سراغش می‌ریم، ایده‌ها یکی پس از دیگری به ذهنمون می‌رسن و حتی ممکنه گذشت زمان رو هم متوجه نشیم. اما چند روز بعد، همون کار می‌تونه سخت و خسته‌کننده به نظر برسه. نه اینکه دیگه دوستش نداشته باشیم؛ فقط اون اشتیاق اولیه رو احساس نمی‌کنیم. این اتفاق برای خیلی از کارهای خلاقانه می‌افته. ممکنه بخوایم بنویسیم، طراحی کنیم، عکاسی یاد بگیریم، موسیقی کار کنیم یا روی یه پروژه شخصی وقت بذاریم. شروع کار معمولاً با هیجان همراهه، اما ادامه دادنش در روزهایی که انرژی یا حوصله کمتری داریم، داستان متفاوتیه. اگه قرار باشه فقط وقتی کاری رو انجام بدیم که انگیزه داریم، احتمالاً خیلی از علاقه‌هامون مدت زیادی بدون پیشرفت باقی می‌مونن. چون انگیزه همیشه با برنامه‌های ما هماهنگ نیست و نمی‌شه انتظار داشت هر روز با همون انرژی روز اول از خواب بیدار بشیم. شاید راه بهتر این باشه که به‌جای منتظر موندن برای انگیزه، شرایطی بسازیم که انجام دادن کارهای موردعلاقه‌مون راحت‌تر بشه.

Photo by Alice Dietrich on Unsplash

انگیزه شروع می‌کنه، اما همیشه ادامه نمی‌ده

وقتی به یه موضوع تازه علاقه‌مند می‌شیم، معمولاً همه‌چیز جذاب به نظر می‌رسه. دوست داریم بیشتر درباره‌ش یاد بگیریم، ابزارهای موردنیازش رو تهیه کنیم و زمان زیادی رو صرفش کنیم. توی این مرحله، حتی کارهای سخت هم ممکنه هیجان‌انگیز باشن؛ چون هنوز همه‌چیز تازه‌ست. اما با گذشت زمان، بخش‌هایی از کار تکراری می‌شن. پیشرفت همیشه قابل‌مشاهده نیست و گاهی برای رسیدن به نتیجه باید مدت زیادی تمرین کنیم. در چنین شرایطی، طبیعی‌ه که اشتیاقمون کم‌وزیاد بشه. مشکل از جایی شروع می‌شه که کاهش انگیزه رو نشونه‌ای از اشتباه بودن مسیرمون می‌دونیم. با خودمون فکر می‌کنیم شاید واقعاً به این کار علاقه نداریم یا استعداد کافی براش نداریم. در حالی که ممکنه فقط از مرحله هیجان اولیه عبور کرده باشیم و حالا با بخش واقعی‌تر و طولانی‌تر یادگیری روبه‌رو شده باشیم. البته این به معنی ادامه دادن هر کاری به هر قیمتی نیست. بعضی وقت‌ها تغییر علاقه یا خسته شدن، نشونه اینه که باید مسیرمون رو دوباره بررسی کنیم. اما هر افت موقتی انگیزه‌ای هم به معنی پایان علاقه‌مون نیست. مهمه یاد بگیریم بین زمانی که واقعاً دیگه کاری رو نمی‌خوایم و زمانی که فقط شروع کردنش برامون سخت شده، تفاوت قائل بشیم.

عادت‌های کوچیک، فشار شروع کردن رو کمتر می‌کنن

تصور کن تصمیم گرفتی نوشتن رو به بخشی از برنامه روزانه‌ات تبدیل کنی. اگه هر بار از خودت انتظار داشته باشی یه متن کامل بنویسی، ممکنه حتی فکر کردن به شروع کار هم خسته‌کننده بشه. به‌خصوص در روزهایی که کارهای دیگه‌ای هم داری. اما اگه هدفت رو به نوشتن چند خط در روز تغییر بدی، شروع کردن احتمالاً ساده‌تر می‌شه. قرار نیست هر بار یه اثر کامل تولید کنی؛ فقط می‌خوای ارتباطت رو با اون فعالیت حفظ کنی. همین منطق برای یادگیری طراحی، تمرین موسیقی، مطالعه یا کار روی پروژه‌های شخصی هم کاربرد داره. به‌جای اینکه برای هر جلسه یه نتیجه بزرگ تعریف کنی، می‌تونی یه حداقل قابل‌انجام داشته باشی.

مثلاً بیست دقیقه تمرین، چند خط یادداشت یا انجام دادن یه بخش کوچیک از پروژه. در روزهایی که انرژی بیشتری داری، می‌تونی بیشتر پیش بری؛ اما در روزهای شلوغ، همین مقدار کم کمک می‌کنه برگشتن به کار دشوار نشه. نکته مهم اینه که این عادت نباید به یه قانون سخت‌گیرانه تبدیل بشه که بابت رعایت نکردنش خودت رو سرزنش کنی. استراحت هم بخشی از زندگیه. هدف اینه که انجام دادن کارهای موردعلاقه‌ات به چیزی وابسته نباشه که هر روز باید برای به دست آوردنش منتظر بمونی.

محیط اطرافت رو برای انجام دادن کار آماده کن

گاهی دلیل اینکه سراغ یه فعالیت نمی‌ریم، کمبود علاقه یا انگیزه نیست؛ شروع کردنش زحمت زیادی داره. می‌خوای طراحی کنی، اما باید اول میزت رو مرتب کنی و وسایلت رو پیدا کنی. می‌خوای بنویسی، اما باید فایل‌های مختلف رو باز کنی و دنبال یادداشت‌های قبلیت بگردی. یا تصمیم گرفتی یه مهارت تازه تمرین کنی، اما هر بار نمی‌دونی دقیقاً از کجا باید ادامه بدی. این موانع کوچیک ممکنه باعث بشن کاری که دوستش داریم، مدام به زمان دیگه‌ای موکول بشه. برای همین، آماده کردن محیط می‌تونه بیشتر از چیزی که فکر می‌کنیم اهمیت داشته باشه. اگه ابزارهای موردنیازت در دسترس باشن، احتمالاً راحت‌تر سراغ کار می‌ری. اگه یادداشت مربوط به جلسه قبلی رو نگه داشته باشی، لازم نیست هر بار از اول تصمیم بگیری که چه کاری انجام بدی. حتی می‌تونی قبل از تموم کردن هر جلسه، قدم بعدی رو مشخص کنی. مثلاً بنویسی «دفعه بعد، رنگ‌های این طرح رو تغییر بده» یا «بخش بعدی متن رو بنویس». این یادداشت ساده کمک می‌کنه دفعه بعد بدون سردرگمی شروع کنی. یه فضای مشخص برای کارهای خلاقانه هم می‌تونه مفید باشه. لازم نیست اتاق جداگانه یا تجهیزات خاصی داشته باشی. گاهی یه گوشه از میز، یه دفترچه یا یه پگبورد برای نگه داشتن ابزارها و یادداشت‌ها کافیه. هدف از طراحی چنین فضایی این نیست که همیشه احساس خلاقیت کنی؛ هدف اینه که وقتی تصمیم گرفتی کاری انجام بدی، موانع کمتری سر راهت باشن.

لازم نیست هر جلسه نتیجه قابل‌نمایشی داشته باشه

یکی از چیزهایی که می‌تونه ادامه دادن یه فعالیت رو سخت کنه، انتظار دائمی برای پیشرفته. دوست داریم هر بار که زمانی رو به یه کار اختصاص می‌دیم، نتیجه مشخصی به دست بیاریم؛ چیزی که بتونیم ببینیم، اندازه بگیریم یا به دیگران نشون بدیم. اما همه بخش‌های یه فرایند خلاقانه نتیجه فوری ندارن. ممکنه یه روز فقط چند طرح اولیه بکشی و هیچ‌کدوم رو نپسندی. شاید چند صفحه بنویسی و بعد تصمیم بگیری متن رو از اول بازنویسی کنی. حتی ممکنه زمانی رو صرف بررسی و فکر کردن کنی، بدون اینکه در پایان چیزی آماده ارائه داشته باشی. این زمان‌ها لزوماً هدر نرفتن. گاهی بخشی از فرایند یادگیری و پیدا کردن راه مناسب هستن.

اگه هر بار فقط نتیجه نهایی رو معیار موفقیت قرار بدیم، ممکنه بخش زیادی از تجربه کار کردن رو نادیده بگیریم. در مقابل، اگه برای خود فرایند هم ارزش قائل بشیم، راحت‌تر می‌تونیم در روزهایی که پیشرفتمون آهسته‌ست به کارمون ادامه بدیم. قرار نیست هر روز بهترین کارمون رو انجام بدیم. بعضی روزها فقط حضور داشتن و چند قدم کوچک برداشتن کافیه.

برای روزهایی که برنامه به هم می‌ریزه، راه برگشت داشته باش

حتی بهترین عادت‌ها هم ممکنه با یه هفته شلوغ، بیماری، سفر یا تغییر شرایط روزمره به هم بریزن. این اتفاق طبیعی‌ه و به معنی از بین رفتن تمام زحمات قبلی نیست. مشکل زمانی ایجاد می‌شه که بعد از چند روز فاصله گرفتن، احساس کنیم دیگه نمی‌تونیم به روال قبلیمون برگردیم. ممکنه با خودمون بگیم حالا که چند روز تمرین نکردم، باید از اول شروع کنم یا صبر کنم تا شرایط کاملاً مناسب بشه. اما لازم نیست برای برگشتن، همه‌چیز رو مثل قبل آماده کنیم. می‌تونیم با یه قدم کوچیک دوباره شروع کنیم؛ حتی اگه زمان کمتری داشته باشیم یا نتونیم به اندازه گذشته پیش بریم. بهتره از همون ابتدا بپذیریم که برنامه‌هامون همیشه دقیقاً مطابق انتظارمون پیش نمی‌رن. به‌جای ساختن یه برنامه بی‌نقص که با اولین تغییر از هم می‌پاشه، برنامه‌ای داشته باشیم که امکان انعطاف و برگشتن رو هم فراهم کنه. عادت خوب عادتی نیست که هیچ‌وقت قطع نشه؛ عادتیه که بعد از وقفه‌ها هم می‌تونیم دوباره بهش برگردیم.

خلاقیت رو به بخشی از زندگی تبدیل کن، نه یه پروژه سنگین

شاید مهم‌ترین تغییر این باشه که خلاقیت رو فقط به روزهایی محدود نکنیم که وقت آزاد زیادی داریم یا احساس می‌کنیم آماده انجام یه کار بزرگ هستیم. اگه دوست داری عکاسی کنی، لازم نیست هر بار برای یه پروژه حرفه‌ای برنامه بریزی. می‌تونی گاهی فقط به نور و سایه‌های اطرافت توجه کنی و چند عکس بگیری. اگه نوشتن رو دوست داری، می‌تونی فکرهایی رو که در طول روز به ذهنت می‌رسن یادداشت کنی. اگه طراحی می‌کنی، لازم نیست هر طرحی که می‌کشی به یه محصول نهایی تبدیل بشه. این تجربه‌های کوچیک کمک می‌کنن علاقه‌هامون فقط به فهرستی از کارهای ناتمام تبدیل نشن. به‌جای اینکه همیشه در حال برنامه‌ریزی برای انجام کاری در آینده باشیم، فرصت می‌کنیم همین حالا بخشی از اون رو تجربه کنیم. گاهی یه دفترچه دم دست، ابزارهایی که مرتب نگه داشته شدن یا یادداشتی که ایده بعدی رو به یادت میاره، بیشتر از یه برنامه پیچیده به کارمون میاد. فضای اطرافمون می‌تونه انجام دادن این کارهای کوچیک رو راحت‌تر کنه و یادآور چیزهایی باشه که دوست داریم برای اون‌ها وقت بذاریم. در ولکسی هم ایده ساختن فضایی کاربردی و شخصی دقیقاً از همین‌جا شروع می‌شه؛ از اینکه وسایلی که هر روز می‌بینیم و استفاده می‌کنیم، بتونن با نیازها و علاقه‌هامون هماهنگ‌تر باشن. در نهایت، برای ساختن یه عادت خلاقانه لازم نیست هر روز پر از ایده و اشتیاق باشیم. کافیه راهی پیدا کنیم که حتی در روزهای معمولی هم بتونیم به چیزی که دوستش داریم نزدیک بشیم.

قرار نیست هر روز شاهکار خلق کنی؛ گاهی فقط کافیه دوباره پشت میزت بشینی و ادامه بدی.